AFMP - Algemene Federatie van Militair en Burger Personeel Uw defensievakbond: een veilig gevoel

Risico's nachtdienst

Risico's nachtdienst

voor o.a. de gezondheid
Er zijn diverse risico's verbonden aan het stelselmatig draaien van nachtdiensten. De gezondheid staat op het spel en de kans op een ongeval wordt er ook groter op.

Nachtarbeid verstoort de biologische klok in onze hersenen, die ervoor zorgt dat lichamelijke processen als bloedcirculatie, ademhaling, zuurstofopname, hartfrequentie, lichaamstemperatuur, energieregeling en spijsvertering plaatsvinden in een 24-uursritme van activiteit en rust en herstel. Door het draaien van nachtdiensten gaat het lichaam een ander, geheel eigen ritme volgen, los van het werk- en dag/nachtritme. Je werkt als het lichaam is ingesteld op rust, slaapt als het lichaam volop in activiteit is, eet op andere tijden enzovoort. Dat wordt desynchronisatie genoemd. In feite zijn de ritmes van de verschillende lichaamsfuncties dan niet meer op elkaar afgestemd; ze bewegen langs elkaar heen. Dat heeft grote gevolgen, om te beginnen voor het prestatievermogen.

Rampen
Tijdens nachtdiensten is de productiviteit lager dan overdag en worden er meer beoordelingsfouten gemaakt. Er zijn legio voorbeelden van incidenten die ‘s nachts plaatsvonden: de giframp in de Indiase staat Bhopal (1984), het ongeluk met vlucht 801 van Korean Air (1997) en de nucleaire incidenten Three Mile Island (1979) en Tsjernobyl (1986).

Grote lichamelijke gevolgen
‘s Nachts werken heeft in 10 tot 25 procent van de gevallen ook grote lichamelijke gevolgen. Het gaat ten koste van de hoeveelheid slaap (gemiddeld slapen werknemers na een nachtdienst minder dan zes uur) en van de kwaliteit en de herstelfunctie van de slaap (licht slapen, veel onderbrekingen). Samen met de ontregeling van allerlei lichaamsfuncties leiden deze slaapproblemen tot vermoeidheidsklachten, concentratieverlies, stressklachten en spijsverteringsklachten. Op de langere termijn kunnen zich daardoor ernstige slaapstoornissen en chronische vermoeidheid ontwikkelen.

Gezondheidsklachten
Een belangrijke gevolg is ook dat de gevoeligheid voor stress toeneemt. In de vroege ochtend, rond een uur of zes, is de mens het meest gevoelig voor stress. Het lichaam vertoont dan een piek in de aanmaak van cortisol, ook wel het alertheids- of stresshormoon genoemd.

Extra kwetsbaar
Werknemers in de nacht- en vroege dienst blijken dan extra kwetsbaar te zijn voor omgevingsinvloeden en stress. Na jarenlange blootstelling brengt dat een verhoogd risico op gezondheidsklachten met zich mee. In epidemiologische studies zijn verbanden gevonden tussen het aantal jaren ervaring met ploegen- en nachtwerk en een grotere kans op maag/ darmklachten, hart- en vaatziekten, prostaat- en borstkanker en depressiviteit.
Vrouwen die veel nachtdiensten hebben gedraaid lopen bij zwangerschap een grotere kans op vroegtijdige geboortes, laag geboortegewicht en spontane abortus. Bij mensen met epilepsie leiden nachtdiensten vaker tot een toeval en bij mensen met suikerziekte raken hun diëten en werking van hun medicijnen verstoord. Tot slot heeft ploegenarbeid ook de nodige sociale gevolgen.

Isolatie
Nachtwerkers hebben meer moeite om als partner en ouder hun rol in het huishouden te vervullen en hun sociale activiteiten buiten het gezin te organiseren en te onderhouden. Ze zijn vaak meer op individuele activiteiten aangewezen. Dat alles kan een gevoel van isolatie en alleen staan met zich meebrengen, dat zich ook in lichamelijke en psychische klachten kan vertalen.

Voor iedereen verschillend
Bij dit alles is het wel belangrijk om te bedenken dat de effecten van het draaien van nachtdiensten per individu (sterk) kunnen verschillen. Het maakt echt uit of je een ochtendmens of een avondmens bent. Ook de vatbaarheid voor slaapproblemen kan behoorlijk uiteenlopen. Dat maakt dat de een veel beter tegen nachtdiensten kan dan de ander. Wel is gebleken dat slaapproblemen zich sterker voordoen boven een bepaalde leeftijd (40-45 jaar). Dat kan te maken hebben met het veranderen van de biologische klok bij het ouder worden. Ook kunnen klachten sterker worden naarmate iemand langer nachtdiensten heeft gedraaid.